HAWAİİ ~ ATTİLA ATASOY

Hawaii

Kabile savaşlarının yaşandığı bölge

Hawaii ya da Havai, Amerika Birleşik Devletleri'nin Eyaletlerinden biri… Kuzey Büyük Okyanus'ta, anakaradan 3.700 kilometre uzaklıkta, bir adalar grubu.

Eveeett, şimdi sıkıcı olacak bilgilere hazır mısınız arkadaşlar..? Valla bu defa kendimden bir şeyler koymadan sadece bilgi paylaşacağım. Âmâ sonra çektiğim görseller sizi rahatlatacak, merak etmeyin… Haydi...:)

Hawaii'liler, MÖ 1000 sıralarında diğer Polinezya adaları tarafından işgal edilip yaklaşık 800 yıl boyunca çeşitli kabilelere mekan olmuş, huzur içinde kültürlerini ve dinlerini devam ettirmişler… 1778 yılında İngiliz Deniz Kaptanı James Cook, Hawaii takımadasına yelken açmış ve ilk Avrupa-Hawaii ilişkisini yaratmış… Ve huzursuzluğunu da tabii.. Tarihçiler hâlâ bu adaya Avrupa'dan ilk gidenin bir İspanyol olduğunu söyleyip durular…

Avrupa ile ilişkiler sonucu bazı krallar tüm Hawaii adalarının kontrolünü almaya çalışmışlar, örneğin, ünlü kral Kamehameha, Avrupalılarla ticaret yaparak onlardan barutlu silahlar elde etmiş, ve Hawaii'de bilinmeyen bu barut teknolojisi sayesinde yavaş yavaş tüm adaları işgal etmiş.. Ona karşı çıkan bazı kabileler, oklarla ve mızraklarla kendi ülkelerini koruyamadıklarından, çareyi yüksek uçurumlardan atlamakta bulmuşlar… İntiharı, teslim olmaktan çok daha iyi bir çözüm yolu olarak görmüşler... Helâl…

Kamehameha'nın kazandığı topraklar ancak 1893'e kadar dayanabilmiş, son kral olan Liliuokalani, Hawaii Reform Partisi (Reform Party of the Hawaiian Kingdom) tarafından yıkılmış… Son diktatörlükten sonra bir cumhuriyet kurulmuş, ve dış ülkelere kapalı olan Hawaii ticareti, dünya ekonomisine katılarak üretimini ve ticaretini büyük ölçüde geliştirmiş… En son 1898'de Amerika himayesi altına girip, 1959'da bir referandumla Amerika Birleşik Devletleri'nin 50. ve sonuncu eyâleti olmuş… Kendi isteği ile… Ayrıca Hawaii, Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı olup Birleşik Krallık'ın bayrağını taşıyan tek eyâlet..

Coğrafya:

Tüm Amerikan Eyaletlerinden en güneydeki olan Hawaii, birçok açıdan diğer eyaletlere göre çok farklı… Amerikanın tek ada eyaleti burası... Volkanlardan çıkan lavdan dolayı alanı hep büyümekteymiş… Bugün bildiğimiz Hawaii, su altı volkanlarından çıkan lavların katılaşıp kayalara dönüşmesiyle oluşmuş.

Bu takımada yaklaşık 18 küçük adacıkdan ibaret olup bunların sekizi ana adalar olarak tanımlanıyor… Bunlar Niihau, Kauai, Oahu, Molokai, Lānai, Kahoolawe, Maui, ve Hawaii adaları.... Hawai'i adası en büyüğü olduğu için ona 'Büyük Ada'(Big Island) diye hitap ediyorlar. Bu ismi takmalarının bir diğer nedeni ise bu adanın isminin takımadanın ismiyle aynı olmasıymış…(?)

Yüksek ve volkanik dağlarıyla ünlü olan adalar, iklimi ve volkanik toprağı dolayısıyla bitki yetişimine çok elverişli. Lavların içindeki minerallerle oluşan toprak, dünyanın başka yerlerinde görülmemiş bitkilerin ve hayvanların oluşmasını sağlamış…

İklim:

Okyanusla kaplı ve kıtalardan uzak olduğundan dolayı, sıcaklık yıl genelinde fazla değişiklik göstermiyor… Genellikle 27 ve 16 °C arası. Adada çok sayıda göl yok ama Büyük Ada'nın (Big Island'ın) Mauna Loa ve Mauna Kea dağlarının tepelerinde birkaç tane var… Yağışları bol olan ülkede ne zaman yağış olacağı tahmin edilemiyor... Gün içerisinde bol yağış olup arkasından güneş çıkabiliyor… Kaua'i adasındaki Waialeale dağı, dünyadaki en fazla yağış alan ikinci yermiş…

Her adada iki iklim bulunuyor… Yüksek dağlardan dolayı bulutlar adanın bir tarafında kalırken, öbür taraf günlük güneşlik olabiliyor… Bu nedenle her adanın bulutlu tarafı bol yağışlı ve yeşil olup diğer taraf ise güneşli ve kurak… Örneğin Büyük Ada'nın (Big İsland'ın), Mauna Loa ve Mauna Kea dağları doğudan gelen bulutları bloke ediyormuş… Bundan dolayı doğudaki Hilo şehri bol yağış alırken, batıdaki Kona şehri bol güneş alırmış… Tüm oteller ve yüzme tesisleri güneşli Kona'daymış… Oraya gitmedim, yazılan, söylenen bunlar...

Gelelim buranın meşhurlarına..: Kaplan Köpekbalığı, yeşil deniz kaplumbağası ve balinalar..

Önemli şehirler:

Honolulu

O'hau adasındaki Honolulu şehri Hawaii'nin başkenti ve en büyük şehri olup, yüksek binalar, apartmanlar ve uzun otoyollarla göz dolduruyor..

Bazıları bu sanayileşmenin ve kentleşmenin adanın doğallığını ve güzelliğini suistimal ettiğini düşünüyor… Ben de… Fakat diğer şehirlere bakıldığında doğa korunmuş ve ona epey özen gösterilmiş… Bu şehirlerden en önemlilerinden bazıları Hilo, Kāne'ohe, Kailua, Pearl City, Waipahu, Kahului, Kailua-Kona, Kīhei, ve Līhu'e'..

Toplumsal istatistikler:

2005'den itibaren Hawaii'nin nüfusu 1.275.194 olarak tahmin ediliyor… Başkent Honolulu'nun bulunduğu O'ahu adası da en kalabalık ada oluyor…

Resmi dil:

Hawaii eyaletinin üç resmi dili var… Çoğu Hawaii doğumlu insanlar Hawaii Creole İngilizcesini konuşurlarmış... Bu eski Hawaii’ce ile İngilizcenin bir karışımı olup, genelde konuşulan dilmiş… Fakat ülkede İngilizce bilen turistler hiç zorluk yaşamazlarmış… Çünkü şehirlerdeki tüm yol işaretleri İngilizceymiş… Sorunsuz konuşuluyormuş... Herhalde yani…

Amerika'nın eyaletinden söz ediyoruz… Başka ne olacaktı... Cık cık cık...

Kaptan James Cook, Hawaii adasını bulmadan önce Hawaii’cenin yazısı yokmuş efenim... Avrupalı misyonerler buraya Hristiyanlığı yaymak için geldiklerinde Latin alfabesiyle kendi Hawaii yazılarını üretmişler ve bu yazı tarzı bugün de devam etmekteymiş…

Tüm adalarda yerliler turistlere Hawaiice öğretmek istiyorlar… Genelde öğretilen iki kelime aloha (merhaba) ve mahalo (teşekkürler)... Bu kelimeler tüm restoranlarda, otellerde, havalimanında ve hatta topluma açık tuvaletlerde bile var… Filmlerden de biliyoruz zaten... Hollywood'un platosu gibi zaten..

Kültür:

Hawaii kültürü, adanın sahillerinden, yeşil ormanlarından, büyük dalgalarından ortaya çıkmış. Herkeste bir yazlık havası, bir telaşsızlık... Rahat oldukları kadar çok sıcak ve misafirperverler... Avrupa'nın ve diğer ülkelerin himayesi olmalarına rağmen kültürlerini koruyabilmişler, hatta kültürlerini yabancılara bile özendirmişler... Fiziksel olarak aktif oldukları, stresten uzak durdukları için Amerika’nın en uzun ömürlü insanlarıymış... Allah uzun ömür versin bana pek tembel ve şişman göründüler ya neyse...

Deniz, bir Hawaii yerlisinin en önemli parçası... Yüzme ve sörf dallarında birçok olimpiyat madalyaları var... .Dünyanın en iyi sörfçüleri Hawaii denizinin kızgın dalgalarında yetişmiş… Duke Kahanamoku isimli bir Hawaii’li, yüzme dalında Olimpiyat Madalyası kazanmış ve sörfü dünyaya yaymış bir kahraman olarak biliniyor... Heykeli başkent Honolulu'da...

Aşağıdaki fotoğraflar İkinci Dünya Savaşında 'Pearl Harbour' baskınıyla ünlenen başkent Honolulu'nun bulunduğu OAHU adasından…

Attila ATASOY-31 Ocak 2015