MYANMAR –ASYA’NIN KAPALI KUTUSU AÇILIYOR…

60 milyona yakın nüfusuyla Güney Doğu Asya'nın en büyük ikinci ülkesi olan Myanmar, Kasım 2015'e kadar askeri rejimle yönetiliyordu... Çok zengin kaynaklara sahip olmasına rağmen askeri rejim nedeniyle dünyanın en fakir ülkelerinden biri haline gelen ülke, toprağı kazdın mı altın çıkan bir yermiş… Sağlık sistemi alanında Dünya Sağlık Örgütü(WHO) verilerine göre dünyada 190. sırada geliyor…

1962 öncesine kadar Asya'nın en zengin ikinci ülkesi iken General Ne Win'in başlattığı 'Burmese way to Socialism' programıyla dünyanın en fakir ülkelerinden biri olmuş… Ordu sıkılınca arada bir ülkenin adını, bayrağını, şehir isimlerini değiştirmiş… Ülke geçmişte Burma ve Birmanya olarak biliniyordu… Gandi-Martin Luther King gibi isimlerin izinden giden insan hakları savunucusu cesur kadın siyasetçi AUNG SUU KYI'nin mücadelesi sonunda ülkeye kısmen de olsa demokrasi gelmiş gibi görünüyor… Aung Suu Kyi,2010’a kadar 15 yıl ev hapsinde tutulmuş… Kasım 2015’te yapılan ilk serbest seçimleri kazanmış ama İngiliz’le evli olduğu için resmen görev alamıyor… Boşanmayı da kabul etmediği için perde arkasında kalmak zorunda... Şu an ülkenin manevi lideri durumunda…

Ancak Arakan Eyaleti Müslümanlarına karşı yapılanlar ülkesinde demokrasi sembolü olarak görülen LADY’nin bu demokrat ve hümanist kişiliğine gölge düşürmekte… Ekim ayında militanların gerçekleştirdiği bir saldırı üzerine başlayan askeri operasyonlar nedeniyle 70 binden fazla Arakan Müslümanı, Bangladeş'e kaçmak zorunda kalmış… Onlara türlü işkenceler yapıldığı BBC raporlarında kanıtlanmış… Ülkedeki güvenlik güçlerinin içinde sistematik hale gelen bu sorun ile ilgili hiçbir mülâkat vermiyor… Girilmesine izin verilmeyen bölgede olanlar için suçlamaların abartıldığını, konunun uluslararası değil yerel olduğunu söylemiş o kadar…

Neyse biz konumuza dönelim…

GENEL:

Hindistan ve Çin arasında, Tayland’ın batı komşusu Ülkenin, sınırları kuzeyde Himalaya Dağlarına dayanırken Güneyde çok zengin denizaltı yaşamına ve mercanlara sahip Andaman Denizine uzanıyor… İravadi ise ülkeyi baştanbaşa geçen en büyük nehri… Daha ne olsun…

Birman’ların ülkesi, Birmanya iken Myanmar olmuş..(Bakınız Askeri İdare)… Biz de Burma olarak bilirdik kendisini… Myanmar=Güçlü ve hızlı insanlar ülkesi demekmiş... Öyle olsun… 14 eyalet var… Budizm’in en muhafazakâr mezhebi Theravada’ya mensuplar… Birman’ların dışında ikinci büyük etnik grup Mon’lar… Kadın ve erkekler geleneksel uzun etekler giyiyorlar… Bu giysilerin genel adı LONGYİ… Erkeklerin giydiğine PASO, kadınlarınkine HTA MEİN deniyor… Modernleşme ’ye evet derken geleneklerimizden yani kendimizden vazgeçmeyiz diyorlar… Aferin.. Şubatın ikinci yarısından itibaren Mart-Nisan Mayıs Yaz mevsimi oluyor… Muson yağmurları Haziran-Ekim arasında… Kasım ile Şubat’ın ilk yarısına kadar Kış oluyor… Subtropikal ve güneye indikçe tropikal iklime dikkat…

8 farklı etnik yapı var… Memleketteki bütün altınlar tapınak olduğu için yakut, yeşim ve tik ağacı ticareti ağırlık kazanmış... Tik ağaçları Myanmar’ın en önemli doğal kaynaklarından biri… Dünyadaki en kaliteli tik ağaçları burada olduğu gibi, bu ağacın dünyadaki en büyük rezervleri de halen burada… İngiliz sömürge döneminde savaş gemileri yapımında insafsızca katledilmişler… İlkokul ücretsiz, Lise ve Üniversite paralı… Özel hastaneler çok pahalıymış… Başkent Naypyidaw… Üç büyük şehri Yangon, Mandalay ve Naypyidaw…

Para birimi KYAT.. 1 USD=1250 Kyat dolaylarında (Mart 2017 itibariyle)

TAPINAKLAR ÜLKESİ İÇİN MECBURİ ÖN BİLGİ:

Bir kere taaa dışardan itibaren çıplak ayak girmek zorundasınız… Hanımlar uzun giysi giymek zorundalar… Erkeklerin şortu dizin üstünde olmamalı…

PAGODA: Mutlaka su kıyısında olan Manastır-Okul-Dinlenme alanları ve vaaz verilen yer ihtiva eden tapınak biçimi

STUPA: Sivri ucu yukarıda çan şeklinde, su kıyısı olmayan küçük ibadet yerleri

TEMPLE: İçinde büyük Buda heykelinin olduğu en büyük eğitim ve tapınma kompleksi

MANDALAY:

Bangkok’tan bindiğimiz Air Asia alana indiğinde görünen sadece çorak ve ıssız bir havaalanı ve uzaklarda görünen tapınaktı… Oysa ülkenin %60ı ormanlarla kaplıydı… Hani? Dur bakalım acele etme dedim kendime… Daha göreceklerin var…

Mandalay Havaalanı

Tepeden Mandalay

Eski başkent 3ncü Myanmar İmparatorluğunun başkenti… Kral Mindon tarafından 1857’de kurulmuş… Buralarda efsaneden geçilmiyor.. Kral Mindon, Amarapura şehrinde bulunan sarayını fillerle buraya taşımış da bu şehrin imarına vesile olmuş.. Yerel rehberlerin bilgileri çelişkili olduğundan internetten de teyit etmek lâzım… Onların yalancısıyım arkadaşlar… Zaten bu ülkede bir tapınaktan bir de Kraldan geçilmiyor… Canı sıkılan tapınak yapmış… Ama çok da güzel yapmışlar yahu… Her biri devasa bir sanat eseri gerçekten… Ya o altınlar… En azından altın kaplamalar… Acaip… Benim gibi bir daha tapınak mapınak istemem diyenleri bile sakat diziyle tırmandıracak kadar muhteşemler…

Önce Etrafındaki Üç harika antik kent Sagaing, Innwa ve Amarapura’ya (Amarapura=Ölümsüz şehir) gidilmesi gerekiyor üzgünüm… Hele tekneyle nehri geçip bir saat kadar atlı arabalarda çalkalanın hiç birşeyiniz kalmaz..(!)..Hem hani Orman arıyordum… Al sana… Orman değilse bile makul ağaçlar, yeşil tarlalar ve muzlar arasında bir yolculuk fena sayılmaz… Ertesi günü şehirde daha rahat gezersiniz… Eh ne de olsa idmanlı sayılırsınız artık… Dota ve UBein nehirlerinin suladığı coğrafyada daha çok işiniz var…

Sagaing ve Innwa yollarında

DÜNYANIN EN UZUN AĞAÇ KÖPRÜSÜ(U BEİN): Evet Myanmar’a gelip de görmeden ve geçmeden asla dönülmeyeceklerden… Güneş batımının izlenerek adaklar yapılan U Bein nehri üzerindeki 1,2kmlik bu köprüye her gün bütün eyaletlerden ve ülke dışından Buda rahipleri dahil yüzlerce ziyaretçi geliyor… 1850’de inşa edilmiş… Tik ağacından yapılmış en uzun köprü unvanını taşıyor… Ava Krallığı yeni başkentini Amarapura’ya taşıyınca yeni kralın emriyle yapılmış…

KUTHODAW PAGODA:

Kuthodaw Pagoda Külliyesi

1878’de tamamlanan,792 taş tabletten oluşan ve Budizm felsefesini tümüyle içeren Dünyanın en büyük kitabının bulunduğu Kuthodaw Pagoda Külliyesi burada arkadaşlar…

Budizm öğreti tabletleri Gözlerimiz aç,

bacaklarımız halsiz kalıyor...

Budizm öğreti tabletlerinden biri

Mahar Myat Muni de Mandalay’da.19.yüzyılda inşa edilmiş en güzel manastır Shwe Nanda ile 2.Dünya savaşında yıkılmış, sonra 1995’te tekrar yapılmış Kraliyet Sarayı görülecek yerlerden… Ayrıca bronz işlemeciliği, kilim yapımcılığı, altın varak işlemeciliği ve mermer yontuculuğu gibi el sanatları atölyelerine gidin bu işlerde ne kadar yetenekli ve başarılı olduklarını görün… Haaa bir de Mandalay tepesine mutlaka çıkın (merak etmeyin asansör de var tembeller) ve tepedeki tapınaktan bir nîm neş’e ile seyreyleyin alemi, yorgunluğunuz gitsin... Oralarda benimle hep fotoğraf çektirdiler… Aaaa dedim ulen ünüm buraya kadar yayılmış diyecektim ki acı gerçek kimse şarkımı bilmiyor..(!)..Olsun bir tek sarı-sakallı-akça pakça ben varım ya oh olsun… O da bişey… Böyle uzaylı muamelesi ülkenin değişik bölgelerinde de devam edecekti…

Mandalay'da

BAGAN:

Eveeett, şimdi de minibüsümüzle 181km olduğu söylenen ama nedense 4,5 saatte varabildiğimiz tapınaklar şehri ve vadisi Bagan’dayız… Ben böyle şey görmedim… Elini sallasan tapınak… Palmiyeler arasına dağılmış beşbine yakın tapınak ihtiva eden muhteşem bir vadi… Yani pes… Bunlar yememiş içmemiş tapınak yapmış… Zaten yemedikleri hallerinden belli… 1500’ü soylulara ait tapınakların En yükseği 66m. ile Thatbyitnnyu(12.yüzyıl)… 1087-1167 arasında yapılmış en güzellerini yazsam da unutacaksınız… Tuhaf tuhaf isimler... ( Shwezigone Pagoda(1087), Ananda Tapınağı(1090), Gubyaukgyi Tapınağı(1113), Dhamagyi Tapınağı(1167), Manuhar Tapınağı v.s.)

Siz tırmanmaya devam edin… Hahhah… Nasılsa giderseniz rehberiniz size anlatır… Bakalım hangisinde pes edeceksiniz… Bizim gruptakiler de tam tapınak sapığı çıktı yahu… Hiç sektirmiyorlar… Eskiden tapınak şövalyeleri vardı, şimdi sapıkları var ihbar olunur...

Bagan Tapınaklar Vadisi

Lake işleme sanatı aile işliklerini görmeden, pazarına gitmeden ve de güneş batımını izlemeden dönmeyin Bagan’dan… Tabii haliniz kalmışsa…

Lake işleme sanatı

Bagan Pazarı

Bagan'ın en yükseği

Bagan yolları

BİR TAVSİYE: INLE GÖLÜ:

Biz gidemedik ama çok tavsiye edilen bir yer… Gölde tam günlük bir kayık gezisi tüm yorgunluğa ilâçmış… Ayak kürekçilerinin aynı anda balık tutmaları, göl insanlarının günlük hayatlarından kesitler ve doğanın lütfu huzur ve güzellik… Hepsi buradaymış… Göle yakın 1460m. yükseklikteki TANGGYL tepesinde her sene Ekim ayında sıcak balon festivali yapılıyormuş… Bir diğer özellik de bu bölgede çok sayıda tepe kabilesi bulunmasıymış… Oraya da siz gidin napalım…

YANGON: (Yangon=Kavganın sonu demekmiş)

Bagan’dan Ulusal havayolları ‘Golden Myanmar’ ile 1 saat 20 dakikalık uçuşla vardığımız buğulu Başkent’te eski şehir bölgesindeki otelimize giderken yıkık dökük apartmanlar arasında İngiliz koloni döneminden kalma evler dikkatimizi çekiyor… Sokak pazarları çok renkli…

Gezinirken çekirdek niyetine kızartılmış çekirge Kurusu çitleyebilirsiniz..:)

Ülkenin en büyük dördüncü tapınağı (Kyaukhtatgyi Buda) burada… İçinde 59 metre mi ne boylu boyunca yatan devasa bir Buda heykeli var... Bu defa kadın olarak tasvir edilmiş… Biliyorsunuz veya bilmiyorsunuz ben söylemiş olayım; Buda, genellikle cinsiyetsiz olarak tasvir edilir… Her cinsi ayırımsız olarak kabul etmenin simgesi olarak… Ama bazen kadın bazen hermafrodit karışık bazen erkek olarak tasvir edilenler de var… O niye o zaman dediğimizde faydalı bir cevap alamadık ya neyse… Bu boylu boyunca yatan görkemli kadın Buda’nın etrafında onlarca küçük Buda heykelleri ve sunaklar var… Bir de doğduğunuz güne göre hangi hayvansınız onu betimleyen hayat çarkı havuzu var… Ben Kaplan çıktım ona göre…

KYAUKHTATGYİ-Yangon

...Geldi geleli içimiz dışımız Buda oldu yahu… Yatan Buda, oturan Buda, kalkan Buda derken bir uçan Buda ile koşan Buda’yı görmedik o kadar.. :)

Tapınak dışındaki yanyana üç palmiyenin önünde anlatılan 30 palmiye ağacı denilen ağaçların öyküsü pek hoşumuza gitti… Şöyle ki; Dişisi meyveli olan ağacın şekerinden bir çeşit bira yapılıyor… Buna ‘Gökyüzü Birası’ diyorlar… Nedeni, içince öyle sarhoş oluyorlarmış ki gözleri gökyüzüne bakakalıyormuş… Böylece bir palmiyeyi 30 görüyorlar anlaşılan…

Gökyüzü Birası' yapılan palmiyeler

Ah bu yerel rehberler… Anlattıkları efsanelerin haddi hesabı yok ama en sevimlisi buydu… Üstelik rüzgârda biranın etkisi daha da artıyormuş… Şu biradan bulamadık ki size gerçeğini anlatayım… Evlerde köylerde yapılıyormuş bu bira… Kuşlar bu palmiye özünü içince sarhoş olup kavga edip yerlere düşüyormuş… Halk da onları toplayıp yiyormuş… Zaten Uzakdoğu Asya’da sırtı havaya bakan ve yürüyen herşey yeniyormuş… Vietnam’da söylemişlerdi… Bizi yemediklerine şükür… Valla çok kamburlar düşünsün… Atalarımız boşuna dememiş dik yürü diye…

Yangon Belediye Sarayı, Emanuel Kilisesi(1885te yapılmış),Yüksek Mahkeme binası görülecek yerler arasında… Ama bir yer var ki işte orası bizi bitirdi… Muhteşem SHWEDAGON PAGODA…

SHWEDAGON PAGODA:

Etrafında irili ufaklı tapınaklar arasında yükselen her biri 3bin Dolar değerinde altın tuğlalarla örülmüş muhteşem kubbe… En tepede 72 kratlık elmas, onun altında etrafında 2118 adet(evet yazıyla ikibinyüzonsekiz) adet yakut-yeşim-safir ve elmas’la işlenmiş bir sürahi balonu gibi bişey… Ben daha ne diyeyim… Ülkenin bütün mücevheratı burada gibi...

Sıcak hava ve parkelerden çıplak ayaklarımız yanarken içimizin de yandığını itiraf etmeliyim…

Her bir küçük tapınak’ta farklı ayinler, her türden ziyaretçilerle ortalık ruhani bir panayır yeri durumunda… Fakat içimizi o sıcakta saran ruhani serinliği de inkâr edemeyeceğim… Öylesine sihirli bir yer… Son noktayı koyabileceğiniz bir yer... Biz de öyle yaptık, Myanmar’a son noktayı burada koyduk..

Attila ATASOY- MART 2017